Updates: Website lancering plus klachten gedeponeerd bij genoemde instanties.
Explained in English below in an info video.
1. Kieskompas presenteert zich als een onafhankelijke en anonieme gids voor de Amsterdamse kiezer, maar achter de schermen rammelt het aan de democratische zorgplicht. Door budgettaire keuzes werd 65% van de politieke partijen simpelweg onzichtbaar gemaakt in de stemhulp.
2. Terwijl anonimiteit wordt beloofd, worden kiezers via ‘dark patterns’ verleid om gevoelige persoonsgegevens zoals e-mailadressen en demografische data af te staan. Deze data is technisch niet nodig voor een stemadvies, maar wordt wel gekoppeld aan politieke voorkeuren.
3. Opvallend is dat de privacyverklaring direct na de verkiezingen werd aangepast, precies op het moment dat er kritische vragen werden gesteld. Ondanks herhaalde verzoeken om een onafhankelijk technisch keuringsrapport of een concreet verbeterplan voor de toekomst, weigert de directie van Kieskompas elke verdere medewerking.
Dit dossier over de integriteit van het Amsterdamse verkiezingsproces is inmiddels overgedragen aan de Ombudsman en de Autoriteit Persoonsgegevens.
Kieskompas presenteert zich als een onafhankelijke en anonieme gids voor het stemhokje, maar wie de website goed bekijkt, ziet een heel ander beeld. Je wordt als kiezer op belangrijke punten misleid en je privacy wordt niet goed beschermd. Het Amsterdamse Kieskompas is in opdracht van At5 ontwikkeld in aanloop naar de Amsterdamse Gemeenteraadsverkiezingen van maart 2026.
Door keuzen gebaseerd op financiele motieven, krijgt de Amsterdammer een onvolledig beeld van de Amsterdam politiek voorgeschoteld, terwijl de tool onder het mom van anonimiteit indringende en mogelijk herleidbare gegevens over stemgedrag verzamelt. Dit raakt de kern van onze lokale democratie: een kieshulp hoort onafhankelijk, controleerbaar en volledig te zijn.
Na twee pogingen om hierover in gesprek te gaan, moet ik concluderen dat Kieskompas de ernst van de zaak niet inziet. Ze schuilen achter technische praatjes over ‘gescheiden datastromen’, maar onafhankelijk bewijs dat je gegevens ook echt veilig zijn, ontbreekt volledig. Daarnaast krijgt de Amsterdammer een incompleet politiek landschap voorgeschoteld en wordt er onzorgvuldig omgegaan met je politieke voorkeur. De reden is simpel: er is een beperkt budget en daarom besluit Kieskompas om maar een klein gedeelte van het aantal politieke partijen te presenteren, namelijk de zittende partijen (eigen argumentatie Kieskompas en zie onderaan bronvermelding). Deze ontwikkeling is zorgelijk. Omdat dit de kern van onze lokale democratie raakt, laat ik het hier niet bij. Deze brief is een formele aankondiging dat ik stap naar de toezichthouders: het is tijd dat deze kieshulp professionaliseert. Opvallend is ook dat de privacyverklaring NA de verkiezingen is gemuteerd, hierdoor kon ik niet meer controleren wat er voor en tijdens de verkiezingen van kracht was (*3, zie onderaan bronvermelding). Ik heb besloten om nu deze brief openbaar te publiceren, want helaas werden de zorgen niet erkend of opgelost ‘achter de schermen’.
Tekst loopt onder het filmpje door:
De openbrief naar Kieskompas
Tekst loopt onder de afbeelding door:
Beste directie van het Kieskompas,
Hoewel u een technisch onderscheid maakt tussen de werking van het Kieskompas en het aanvullende enquêteonderzoek, neemt uw uitleg de kern van mijn bezwaren niet weg. De feitelijke gebruikerservaring wijst namelijk op een proces waarbij de gebruiker op cruciale punten wordt misleid en onvoldoende wordt beschermd.
Hieronder zet ik uiteen waarom uw reactie geen gehoor geeft aan de werkelijke gang van zaken op uw website:
De illusie van vrije keuze
U voert aan dat het invullen van een e-mailadres of demografische gegevens vrijwillig is, omdat er een “overslaan”-optie aanwezig is. Bij stap 3(*1, zie onderaan) staat helemaal niet dat dit niet nodig is om verder te gaan, er wordt ook geen optie hier voor aangeboden. Hierdoor wordt de gebruiker dwingend gestuurd om hoe dan ook deze gegevens op te geven. In de context van dit kieskompas kan dit worden gezien als een Dark Pattern: een interface-ontwerp dat gebruikers manipuleert tot keuzes die zij anders wellicht niet hadden gemaakt. Niet alleen de sturing is problematisch, maar ook het schenden van de actieve informatieplicht: de gebruiker wordt niet proactief gewezen op het feit dat het resultaat ook zonder deze indringende data-afgifte beschikbaar is Het ontbreken van deze informatie is in strijd met het principe dat toestemming “vrijelijk” gegeven moet worden (Art. 4 lid 11 AVG).
Het ontbreken van externe assurance
Een tweede punt is dat uw beweringen over privacy simpelweg niet te controleren zijn. U stelt dat de gegevensstromen gescheiden blijven, maar u laat dat nergens door een onafhankelijke partij toetsen. Volgens de privacywet (AVG, artikel 5 lid 2) heeft u een verantwoordingsplicht: u moet zelf kunnen bewijzen dat u zich aan de regels houdt. Het is niet aan de burger om aan te tonen dat er iets misgaat, het is aan u om aan te tonen dat misbruik technisch onmogelijk is.
Bij het verwerken van zulke gevoelige politieke informatie volstaat een ‘papieren’ controle mijn inziens niet. Er is een harde, technische keuring nodig (een zogeheten assurance-audit). Hoewel u verwijst naar een controle door ICTRecht, blijft onduidelijk of zij ook daadwerkelijk ‘onder de motorkap’ van uw software hebben gekeken. Zonder een officieel certificaat dat die technische veiligheid garandeert, vraagt u de burger om blind vertrouwen in een systeem dat hun diepste politieke overtuigingen verwerkt(*4, zie onderaan).
De bijzondere persoonsgegevens
Mijn analyse (*1, zie onderaan voor de stapsgewijze onderbouwing) legt een fundamentele tekortkoming bloot in de gegevensarchitectuur van het Kieskompas. De burger die de bewuste keuze maakt om de kieshulp zonder identificatie te raadplegen, uitgaande van de door u gepretendeerde anonimiteit , wordt geconfronteerd met een indringende gegevensuitvraag die haaks staat op het principe van dataminimalisatie. Gezien de aard van deze informatie kwalificeren deze gegevens zich onmiskenbaar als bijzondere persoonsgegevens onder Artikel 9 van de AVG, waarvoor een verzwaard beschermingsregime geldt dat in de huidige opzet aantoonbaar wordt geschonden.
Zelfs als u deze gegevens technisch “apart” opslaat, heeft de gebruiker in de stap daarvoor al zijn geboortejaar, geslacht, hoogst behaalde opleiding, de vier cijfers van postcode en e-mailadres ingevoerd. De suggestie dat dit proces anoniem is, is dan ook misleidend. Een gemiddelde burger kan niet controleren of en hoe deze gevoelige data achter de schermen wordt gekoppeld en kan hierna er niet meer op terugkomen. U maakt hier gebruik van het vertrouwen van de burger op een moment dat zij zich kwetsbaar opstellen voor een democratisch hulpmiddel.
Een incompleet en sturend politiek landschap
Het resultaat (Stap 6) presenteert een overzicht van “het politieke landschap”. Een landschap suggereert een representatief beeld. Het feit dat u een externe FAQ (niet duidelijk via de website van AT5) vermeldt dat dit slechts een selectie van partijen is, maakt de grafiek feitelijk onjuist en sturend.
Wanneer een kiezer zichzelf in een leeg kwadrant ziet staan, trekt deze de conclusie dat er voor zijn overtuiging geen aanbod is. Dat dit komt doordat u bepaalde partijen bewust heeft uitgesloten op basis van uw eigen criteria, wordt op het beslissende moment niet getoond. Hiermee beïnvloedt u de perceptie van de kiezer op basis van een incompleet en gecureerd beeld.
Ernstig verzuim van de ketenverantwoordelijkheid en vervolgstappen
Ik maak mij ernstige zorgen over de gewichtigheid en de integriteit in de keten van samenwerking tussen Kieskompas en AT5, zoals gepresenteerd op de landingspagina: https://www.at5.nl/artikelen/237137/twijfel-jij-nog-wat-je-moet-stemmen-vul-nu-het-at5-kieskompas-in.
Het feit dat dit een journalistieke en publieke samenwerking is, ontslaat beide partijen niet van de plicht tot een eerlijke gang van zaken, zeker als het gaat om vrije verkiezingen. Ook als er geen directe financiële vergoeding tegenover staat, mag dit nooit een vrijbrief zijn voor een gebrekkige transparantie of misleidende keuzes in de informatievoorziening. De autoriteit van AT5 als stadszender wekt een verwachting van objectiviteit en zorgvuldigheid waar de huidige opzet niet aan voldoet.
Conclusie en verwachtingen voor de toekomst
Vanwege het fundamentele karakter van deze tekortkomingen en de mogelijke impact op het democratisch proces in Amsterdam, zal ik over deze kwestie contact opnemen met de Ombudsman, de OVSE (internationale toezichthouder bij verkiezingen) en tevens een melding maken bij de Autoriteit Persoonsgegevens.
Ter bescherming van de kiezer verzoek ik u dringend om voor toekomstige edities de volgende aanpassingen door te voeren:
- Geef vooraf een duidelijke waarschuwing wanneer de politieke partijen niet allemaal vertegenwoordigd zijn in het resultaat, zodat de kiezer weet dat het landschap incompleet is. Beter nog: neem alle politieke partijen op in het kieskompas voor een echt onafhankelijke keuze.
- Maak een flinke professionaliseringsslag om de privacy te waarborgen en leg dit transparant en controleerbaar vast. Dit houdt in dat het uitvragen van zeer gevoelige persoonsgegevens strikt wordt losgekoppeld van het behalen van het resultaat.
- Zorg voor volledige transparantie over het recht op weigering: het moet voor de gebruiker ondubbelzinnig duidelijk zijn dat men kan weigeren deze gegevens af te staan zonder dat dit de duidelijkheid of toegang tot het stemadvies belemmert.
Ik vertrouw erop dat u de ernst van deze punten inziet en bereid bent deze noodzakelijke stappen te zetten.
Tekst loopt onder de afbeelding door:
Verklaring bij de bovenstaande informatie
Ondanks de expliciete uitnodiging om met een concreet verbeterplan te komen voor toekomstige edities, heeft de directie van Kieskompas nagelaten om op dit punt enige toezegging te doen. In de laatste correspondentie werd een ultimatum van 24 uur gesteld (van 15 april 09.00 t/m 16 april 09.00 om aan te tonen hoe de geconstateerde gebreken in de toekomst verbeterd zouden kunnen worden, maar een inhoudelijke reactie hierop bleef uit. Het feit dat de organisatie geen bereidheid toont om haar werkwijze aan te passen of onafhankelijk technisch bewijs te leveren voor haar privacyclaims, duidt op een ernstig tekort aan democratisch verantwoordelijkheidsgevoel voor de impact die hun keuzes hebben op het lokale politieke klimaat. Door deze weigerachtige houding om de dienstverlening te professionaliseren, rest er geen andere mogelijkheid dan het dossier voor verdere toetsing over te dragen aan de Ombudsman en de Autoriteit Persoonsgegevens.
Tekst loopt onder de afbeelding door:
Bronvermeldingen
- Analyse is per stap te volgen op: stappen_webscenario. Alle stappen zijn gescreenshot op een algemeen geldende wijze die gehanteerd wordt bij gerenomeerde assurance audits, zoals een ISEA-3000 of een privacy gerelateerde audit.
- Argumentatie Kieskompas om niet alle partijen mee te nemen. Op dit moment op hun website te vinden op: https://amsterdam.kieskompas.nl/nl/content/nlgr26_FAQ_AMS#
- Privacyverklaring is op 30 maart 2026 aangepast: Na de verkiezingen en na de eerste brief met vraag tot opheldering (zie plaatje links).
- Onder een technische assurance-audit wordt verstaan een onderzoek naar de opzet, bestaan en werking van beheersmaatregelen door een daartoe geaccrediteerde Register IT-auditor, resulterend in een ISAE 3000- of vergelijkbare verklaring.
English Version
Alle tekst en content is gemaakt door Maikel van Leeuwen (maikel@tiny-host.nl) met ondersteuning van diverse politici, bestuurders en Amsterdammers.